A Story About Grand Father’s Brother

6 August 2015 | My grand father and his brother were in the People’s Army of Vietnam at its very beginning. They had good education in French school and were able to speak very well English, French, Russian, and Japanese. I know the brother of my grand farther was a film director. His well-known documentary firms include Dien Bien Phu Victory (08 episodes), Historic Victory of the Spring 1975 (09 episodes), and The Historic Confront (08 episodes). Today I learn he was also a journalist.

The article below tells about his piece of writing on the first issue of People’s Army of Vietnam Newspaper.

Về một bài báo và bóng dáng tác giả

“Đường số 4 biên giới tháng 10-1950, bản làng cháy đen, và rừng còn ngút lửa. Một trận đánh lớn vừa chấm dứt. Ven theo núi đá, hai cỗ quan tài đẽo thân cây gỗ, một vòng hoa dại hái dưới chân đèo và hàng trăm tù binh quân Pháp vây quanh. Phần lớn bọn họ là thương binh, đã được ta chăm sóc băng bó. Trong quan tài là thi hài Thiếu tá Sơ-crê-tanh (Scrétin) và thi hài Trung úy Pi-e Bác-ba-ra (Pierre Barbara) do vết thương quá nặng đã qua đời trong trạm quân y của ta. Việc khâm liệm có mặt hai võ quan Pháp, Đại úy Tít-xi-ê (Tissier), Trung úy Ma-ti-ơ (Mathieu) và đông đảo tù binh Âu, Phi. Trước khi chuyển quan tài tới núi 703 để trao trả cho Hội Hồng thập tự Pháp, một võ quan Việt Nam đã đặt vòng hoa và nói bằng tiếng Pháp tự nhiên, lưu loát:

“Ngày hôm qua các anh còn là kẻ thù của chúng tôi, xung kích của chúng tôi đã xông lên để tiêu diệt. Sau trận đánh, các anh bị thương và đã hạ khí giới. Chúng tôi không còn coi các anh là kẻ thù nữa và đã hết sức chạy chữa. Những người của chúng tôi hôm qua là xung kích thì hôm nay lại đi tìm gỗ ván để khâm liệm các anh. Và lát nữa chính họ sẽ khiêng các anh để trả lại cho Hội Hồng thập tự Pháp trao trả cho gia đình các anh. Cử chỉ này của chúng tôi chứng tỏ một lần nữa rằng chúng tôi không căm thù người Pháp. Chúng tôi chỉ chiến đấu chống bọn thực dân. Biết bao làng mạc chúng tôi bị đốt phá, bao thanh niên Việt Nam và thường dân Việt Nam đã hy sinh! Và biết bao thanh niên Pháp, Phi, Trung Âu đã bỏ mình ở Việt Nam! Chúng tôi và các anh chỉ là nạn nhân của một chính sách thực dân đã lỗi thời. Máu của các anh và máu của chúng tôi đã đổ vì bọn đế quốc. Trong thâm tâm chúng tôi và các anh chắc cũng đều cầu mong cho chúng ta được sống hòa bình, thân ái. Xin vĩnh biệt các anh”.

Hai cỗ quan tài ấy lên vai bộ đội ta ra chỗ hẹn. Nhưng đại biểu Hồng Thập tự Pháp lỡ hẹn không đến. Chờ đến 22 giờ đêm ngày 11-10, ngay chân đèo Lũng Phầy, bộ đội chúng ta đã mai táng thi hài các võ quan nói trên. Lúc hạ huyệt, Trung úy Ma-ti-ơ ôm mặt khóc, Đại úy Tít-xi-ê run tay làm dấu thánh giá. Hơn ba trăm tù binh có mặt rơm rớm nước mắt…”.

baibaotranvietPhần giới thiệu trên đây là tôi dẫn theo bài ghi chép của phóng viên Trần Việt đăng trên Báo Quân đội nhân dân.

Thật lạ lùng là cho đến tận mãi gần đây tôi mới tìm đọc được bài ghi chép đặc biệt đó trên tờ Báo Quân đội nhân dân đã ố và sờn rách. Thực khó tả sự ngạc nhiên và xúc động khi tôi lần theo từng dòng chữ của Trần Việt. Bài anh Việt viết ngay sau khi chôn cất hai sĩ quan Pháp, ngày 11-10-1950 và đưa in trên Báo Quân đội nhân dân số ra mắt đầu tiên, “số 1, ngày 20-10-1950”. Đúng 60 năm rồi.

Đập mạnh vào tôi là những lời thẳng thắn, rõ ràng, ta tuyên bố trước hàng trăm quân lính Pháp đã hạ vũ khí.

Sáng suốt và nhân hậu là lời vĩnh biệt của anh sĩ quan Việt Nam trước quan tài hai sĩ quan quân đội thực dân Pháp, những lời nói đã biến thành con chữ xuất hiện trên giấy trắng mực đen của Báo Quân đội nhân dân xưa mà đến nay vẫn lung linh thời sự.

Nhà báo Trần Việt. Ảnh tư liệu.
Nhà báo Trần Việt. Ảnh tư liệu.

Năm 1950, tôi ở chiến trường miền Nam mới ra, vừa trình diện ở Báo Quân đội nhân dân thì được huy động đi phục vụ Chiến dịch Biên giới, “làm bất kỳ việc gì họ cần”. Còn anh Trần Việt thì đã là một cây bút chuyển từ Báo Quân du kích sang Báo Quân đội nhân dân. Với chúng tôi, anh thông thạo tiếng Anh, tiếng Pháp vào loại “siêu”. Có những trường hợp anh giao tiếp với sĩ quan địch đã trở thành giai thoại. Nhưng anh luôn khiêm tốn. Cụ thân sinh anh, xưa đã yêu cầu anh phải cố thi vào trường Tây mà học cho giỏi tiếng Anh, tiếng Pháp để hiểu con người và văn hóa Âu Mỹ.

Anh đã tham gia hoạt động trước ngày Cách mạng Tháng Tám, là chiến sĩ Trung đoàn Thủ Đô ngày khói lửa Toàn quốc kháng chiến, rồi vào vùng địch tìm hiểu chiến tranh du kích.

Anh là ưu tiên số một được chọn mỗi khi đi gặp gỡ tù binh Pháp để tìm hiểu, tranh luận, thuyết phục. Anh không chỉ là người đứng ngoài ghi chép, mà là người trực tiếp nhập cuộc, trong việc chôn cất hai sĩ quan Pháp ngày 11-10. Anh là linh hồn của lời phát biểu nhân hậu, sáng suốt trước quan tài hai kẻ địch xấu số.

Không lạ gì, mấy năm sau khi chuyển sang Điện ảnh Quân đội, anh đã dựng lên hàng loạt phim tài liệu trong chiến tranh đuổi Mỹ. Sinh động, sâu sắc, hình ảnh và lời bình có lý, có tình, cùng một nhịp đập chính nghĩa như thời chống Pháp và phim anh đã giành được một loạt giải Bông Sen Vàng.

Phú Bằng

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s