Sapiens: Lược Sử Về Loài Người

17 October 2017 | Với Sapiens: Lược sử về loài người tác giả Yuval Noah Harari tóm lược hành trình tiến hóa của loài người tinh khôn Homo Sapiens, loại bỏ những quy tắc ước lệ của con người hiện đại, và đặt nền tảng cho những hình dung về thế giới tương lai. Có thể có sự đồng ý và không đồng ý về thế giới tương lai mà Harari dựng lên nhưng quan điểm và cách tiếp cận của tác giả hẳn nhiên có ảnh hưởng tới thế giới quan và nhân sinh quan của độc giả.

  • Homo sapiens không phải giống người duy nhất đã, có thể đang, hiện diện trên Trái Đất. Hành trình tiến hóa vẫn tiếp diễn. Homo sapiens là loài tinh khôn của chi người. Hoàn toàn có khả năng một loài khác của chi Homo sẽ thay thế sapiens. Chú ý rằng khoảng thời gian để một loài mới hình thành và thay thế loài đã hiện diện trước đó, trong tiến trình lịch sử, ngày càng rút ngắn đáng kể.
  • ‘Sức mạnh’ của Homo sapiens không phải sự tinh khôn mà là khả năng thay đổi để thích nghi với cả hai thế giới: thế giới vật lý thực (môi trường, cây cỏ, động vật..) và thế giới xã hội tưởng tượng (chính trị, tôn giáo, kinh tế..). Sức mạnh này kết hợp với năng lực ngôn ngữ đa dạng cho phép Homo sapiens tổ chức các hoạt động hợp tác trên quy mô lớn vượt trội các loài khác trên Trái Đất.
  • Người tinh khôn Homo sapiens – với năng lực nhận thức, tư duy và tưởng tượng – đã tạo ra rất nhiều bẫy và tự nhốt mình trong bẫy đó. Quá trình phát triển của Homo sapiens là quá trình sáng tạo những chiếc bẫy ngày càng tinh vi hơn – tinh vi tới mức người tinh khôn không hề cảm nhận mình đang ở trong bẫy hay tự thuyết phục mình tin tưởng tuyệt đối vào chính những gì họ tưởng tượng ra.
    • Khi chuyển từ đời sống săn bắt và hái lượm hoang dã sang canh tác nông nghiệp, Homo sapiens thuần hóa vật nuôi và sử dụng gia súc lao động trên đồng ruộng. Đồng thời, Homo sapiens cũng tự trở thành nông dân làm “nô lệ” lao động cho chính họ trên đồng ruộng.
    • Các niềm tin tôn giáo chứa rất nhiều sự tưởng tượng về tương lai tươi đẹp hay thế giới tuyệt vời hoàn hảo.
  • Ba nhân tố ngăn cản con người nhận thức rằng trật tự tổ chức cuộc sống của họ chỉ tồn tại trong trí tưởng tượng của mình:
    • Trật tự tưởng tượng được nhúng vào thế giới vật chất. Bởi con người mô phỏng và tạo dựng thế giới vật chất theo trật tự tưởng tượng của mình nền các thế hệ tiếp nối càng về sau càng xem trật tự đó là điều hiển nhiên.
    • Trật tự tưởng tượng định hình khát vọng của chúng ta. Con người khát vọng rằng họ không sống trong một trật tự tưởng tưởng nào cả và thậm chí, một cá nhân ưu việt còn vượt trên cả trật tự đó. Cá nhân sẽ sống hướng tới khát vọng của mình đồng thời thúc giục người khác đi theo khát vọng này.
    • Trật tự tưởng tượng mang tính liên-chủ quan. Một trật tự tưởng tượng khi đã xác lập sẽ được nhiều triệu người tin tưởng. Và để phá bỏ trật tự này cần thuyết phục được nhiều triệu người từ bỏ niềm tin đã tồn tại trước đó để đặt niềm tin vào một trật tự tưởng tượng mới.
  • Tiền là ví dụ hoàn hảo cho trật tự tưởng tượng của xã hội con người khi gần như toàn bộ con người trên Trái Đất cùng đặt niềm tin vào tiền (vàng, bạc, USD) bất chấp thực tế rằng họ có sự khác biệt, thậm chí đối kháng, về tôn giáo, văn hóa, chủng tộc, trình độ, lợi ích v.v..
    • Thực tế là, ngay cả những đồng tiền kim loại và giấy bạc ngày nay cũng là một dạng hiếm của tiền. Năm 2006, tổng lượng tiền trên thế giới ước khoảng 473 nghìn tỷ đôla, nhưng tổng lượng tiền kiem loai và giấy bạc chỉ chưa đến 47 nghìn tỷ đôla. Hơn 80% lượng tiền – hơn 400 nghìn tỷ đôla trong các tài khoản của chúng ta- chỉ tồn tại trên các máy chủ vi tính. Theo đó, hầu hết những giao dịch kinh doanh đều được tiến hành bằng việc chuyển dữ liệu điện tử từ một file máy tính này sang một file máy tính khác mà không cần bất kỳ sự trao đổi tiền mặt vật lý nào.
    • Thực tế trên đưa ra một gợi ý lý giải cho chứng cuồng tiền điện tử xuất hiện vào năm 2017: Tiền điện tử xem ra còn ‘thật‘ hơn nhiều so với tiền trong file máy tính ngân hàng. Blockchain vì vậy giàu tiềm năng định hình xu thế tiền tệ-tài chính trong tương lai. Lý do là vì lượng quá lớn các giao dịch tiền tệ và tài chính trên thế giới đang được thực hiện qua các giao thức máy tính. Nếu blockchain là giao thức có năng lực đảm bảo an toàn giao dịch cao nhất và chi phí giao dịch rẻ nhất thì xu thế này là chắc chắn.
  • Trên Trái Đất có ba thứ có khả năng dẫn dắt đám đông Homo Sapiens, thậm chí với quy mô hàng tỷ người, cùng nhau thực hiện và hoàn thành một công việc: (i) Thương mại; (ii) các Đế chế; và (iii) Tôn giáo.
  • Tôn giáo là một hệ thống các quy chuẩn và giá trị con người được xây dựng dựa trên niềm tin vào một thứ siêu phàm.
    • Tôn giáo cho rằng có một trật tự siêu nhiên, không phải là sản phẩm của ý tưởng bất chợt hoặc thỏa thuận của con người.
    • Căn cứ vào trật tự siêu nhiên này, tôn giáo thiết lập các chuẩn mực và giá trị mà nó coi là bắt buộc.
  • Giữa mô tả “làm thế nào” và giải thích “tại sao” có sự khác biệt. Mô tả “làm thế nào” có nghĩa là dựng lại hàng loạt những sự kiện cụ thể dẫn dắt từ điểm này đến điểm khác. Giải thích “tại sao” có nghĩa là tìm những mối liên hệ nhân quả lý giải cho sự xuất hiện các chuỗi sự kiện cụ thể này và việc loại trừ tất cả những chuỗi sự kiện khác.
  • Khoa học có thể giải thích những gì tồn tại trong thế giới, sự việc xảy ra như thế nào, và tương lai sẽ là gì. Khoa học không có tham vọng biết trước những gì nên có trong tương lai. Chỉ có các tôn giáo và tư tưởng mới đi tìm câu trả lời cho những câu hỏi này.

6 comments

  1. […] Nền văn hóa mà con người xây dựng được cho đến nay, ở một góc độ nào đấy chính là nền văn hóa “dục vọng.” Để thỏa mãn dục vọng được ăn các món ngon hơn, chúng ta đã vượt ra khỏi phạm vi thực phẩm cho phép của tự nhiên. Để thỏa mãn dục vọng được sống tốt hơn, chúng ta đã tạo ra hàng loạt công cụ tiện lợi tại mỗi nền văn minh, và đi cùng với nó là phá hoại môi trường tự nhiên. Vì dục vọng muốn canh tác an nhàn hơn, chúng ta cho ra đời các loại thuốc trừ sâu, thuốc bảo vệ thực vật.. Và vì muốn có nhiều đất đai, tiền bạc hơn, chúng ta đã tạo ra chiến tranh. Quan điểm về “văn hóa dục vọng” của bác sỹ Shynia tương đồng với quan điểm của Harari về Homo Sapien – loài người tinh khôn. […]

    Like

  2. […] Nền văn hóa mà con người xây dựng được cho đến nay, ở một góc độ nào đấy chính là nền văn hóa “dục vọng.” Để thỏa mãn dục vọng được ăn các món ngon hơn, chúng ta đã vượt ra khỏi phạm vi thực phẩm cho phép của tự nhiên. Để thỏa mãn dục vọng được sống tốt hơn, chúng ta đã tạo ra hàng loạt công cụ tiện lợi tại mỗi nền văn minh, và đi cùng với nó là phá hoại môi trường tự nhiên. Vì dục vọng muốn canh tác an nhàn hơn, chúng ta cho ra đời các loại thuốc trừ sâu, thuốc bảo vệ thực vật.. Và vì muốn có nhiều đất đai, tiền bạc hơn, chúng ta đã tạo ra chiến tranh. Quan điểm về “văn hóa dục vọng” của bác sỹ Shynia tương đồng với quan điểm của Harari về Homo Sapien – loài người tinh khôn. […]

    Like

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s