Homo Deus: Dataism Tôn Giáo Của Thế Kỷ 21

13 September 2018 | Trong thế kỷ XVIII, chủ nghĩa nhân bản đã đẩy G-d sang bên lề, bằng cách chuyển một thế giới quan với G-d làm trung tâm sang một thế giới quan với người làm trung tâm. Harari theo đó nêu giả thuyết: trong thế kỷ XXI, dataism có thể đẩy con người sang bên lề, bằng cách chuyển từ một thế giới quan với người làm trung tâm sang một thế giới quan với dữ liệu làm trung tâm.

Trí tuệ nhân tạo (AI) và dữ liệu lớn (big data) làm suy giảm giá trị của homo sapiens trong đời sống kinh tế, chính trị, xã hội. Thêm nữa tuổi thọ con người sẽ tăng cao. Năng lực học tập không dừng và tinh thần sẵn sàng bắt đầu lại sự nghiệp sẽ ngày càng trở nên cần thiết và có ý nghĩa tiên quyết với hạnh phúc của mỗi cá nhân.

Một khi dataism trở thành tôn giáo mới của thế kỷ 21 thì Trung Quốc có tiềm năng trở thành cường quốc của tôn giáo này. Bởi theo Harari: Trung Quốc thiếu tôn giáo để tạo một đức tin chung gắn kết cả tỷ người.

“Dễ dàng hơn nhiều để sống với tưởng tượng những gì không thể, vì hoang tưởng đem lại ý nghĩa cho sự đau khổ,” — Harari. Ý tưởng cho rằng con người sẽ luôn luôn có một khả năng độc đáo vượt ngoài tầm với của những algorithm không-ý thức thì chỉ làm mơ tưởng theo ý thích. Câu trả lời khoa học hiện tại cho ‘ước mơ bay cao theo khói thuốc’ này có thể được tóm tắt trong ba nguyên lý đơn giản:

  1. Mọi sinh vật đều là những algorithm. Mỗi động vật – bao gồm homo sapiens – là một kết hợp gồm những algorithm hữu cơ định hình bởi chọn lọc tự nhiên qua hàng triệu năm tiến hóa.
  2. Những tính toán algorithm không chịu tác động bởi những vật liệu mà từ đó bạn xây dựng computer. Cho dù bạn xây dựng một bàn tính từ chất liệu gõ, sắt, hoặc nhựa, thì 2 hạt cộng với 2 hạt bằng 4 hạt.
  3. Do đó, không có lý do để nghĩ rằng những algorithm hữu cơ có thể làm những việc mà algorithm vô cơ sẽ không bao giờ có thể tái tạo hoặc vượt qua. Cho đến chừng nào những tính toán vẫn còn đúng, có hiệu lực, có gì là vấn đề những algorithm được thể hiện trong carbon hoặc silicon?

Khi dataism trở thành một tôn giáo trong thế kỷ 21, giá trị tối cao của tôn giáo dataism là dòng chảy tự do của thông tin. Nói cách khác, thông tin được cung cấp, trao đổi, và xử lý theo cách đem lại nhiều lợi ích nhất và với chi phí thấp nhất. Trong tôn giáo này, Đấng Toàn Năng là một hệ thống kết nối vạn vật – có thể là IoT hoặc một thứ gì đó cao cấp và ưu việt hơn.

Harari nhấn mạnh điều đặc biệt quan trọng: không được nhầm lẫn giữa tự do của thông tin với lý tưởng tự do cũ của tự do ngôn luận. Tự do ngôn luận đã được đem cho con người, và bảo vệ quyền của họ để suy nghĩ và nói những gì họ muốn – gồm cả quyền tự giữ miệng của họ câm nín và những suy nghĩ của họ cho riêng họ. Tự do thông tin, ngược lại, không được đem cho con người. Nó được đem cho sự thông tin (trao đổi, chia sẻ và xử lý). Hơn nữa, giá trị mới này có thể đụng chạm đến quyền tự do ngôn luận truyền thống, bởi đặc quyền lưu thông tự do của thông tin vượt trên quyền của người được sở hữu dữ liệu riêng và hạn chế sự di chuyển của nó.

Trong tôn giáo dataism, quyền riêng tư về thông tin cá nhân hay quyền sở hữu trí tuệ không được thừa nhận. Bởi lẽ thông tin phải được tự do di chuyển, trao đổi, và xử lý. Như thế, Trung Quốc dường như đang dẫn đầu nhân loại trong hành trình tiến tới tôn giáo mới của thế kỷ 21. Cả tỷ người Trung Quốc sẽ nâng cấp thành homo deus? Điều này thật khó tin. Nhưng một nhóm nhỏ homo sapien có niềm tin mãnh liệt vào tự do thông tin sinh sống trong khu vực địa lý có thiết chế quản lý và kết nối thông tin kiểu như Trung Quốc trở thành homo deus là kịch bản khả quan. Harari: “Lịch sử thường được định hình bởi một nhóm nhỏ những nhà sáng tạo hướng tới tương lai chứ không phải bởi đám đông quần chúng lạc hậu mãi nhìn về quá khứ.”

Tôn giáo dataism loại bỏ cái tôi. Không còn gì là của tôi hay của chúng ta nữa, thay vào đó là của tất cả.

Tôn giáo dataism đặc biệt tôn trọng sự thật. Nếu ai đó đưa thông tin giả thì hành động tội lỗi này đã tạo ra chi phí và tổn thất cho hệ thống kết nối và xử lý thông tin của tất cả. Thông tin giả khác với thông tin sai. Giả là hành vi có chủ ý của cá nhân phát ra tín hiệu mà cá nhân đó không tin tưởng. Sai là hành vi của cá nhân phát ra tín hiệu mà cá nhân đó tin tưởng.

Khi xem xét dataism như một tôn giáo thì có thể liên tưởng tới thế giới tự nhiên như một hệ thống kết nối vạn vật. Chẳng phải định luật cánh bướm đồng ý rằng một cú đập cánh bướm có thể là nguyên nhân khởi nguồn cho biến cố xảy ra ở địa điểm cách đó cả vạn dặm hay sao? Để điều này xảy ra nhất định phải có một dòng chảy thông tin tự do truyền dẫn từ nơi cánh bướm đập tới nơi biến cố xuất hiện. Và nếu đồng ý như thế thì có thể chối bỏ sự hiện hữu và quyền năng của Mẹ Tự Nhiên như một G-d?

Có thể đặt giả thiết rằng có sự tồn tại của thế giới linh hồn và những gì homo sapiens đang làm là phát triển thế giới vật chất mô phỏng lại từ những trải nghiệm ở thế giới linh hồn. Lưu ý rằng thông tin di chuyển tự do và được trao đổi, kết nối tức thì giữa hai hay nhiều thành viên trong thế giới linh hồn. Liệu có khi nào thế giới vật chất tạo ra mô phỏng thế giới linh hồn hoàn thiện tới mức hai thế giới hòa nhập làm một? Hãy hình dung con người trần tục trở thành bất tử không già và kết nối với nhau cũng như với vạn vật qua giao thức dạng như thần giao cách cảm. Không phải là không thể xảy ra. Thế giới linh hồn, dĩ nhiên, cũng tiến hóa thông qua những bài học và hiểu biết từ những trải nghiệm qua đời sống trần tục trên Trái Đất và cả những hành tinh và thế giới song song khác(?!). Nhưng nếu tốc độ tiến bộ của homo sapiens trên Trái Đất, nhất là sau khi nâng cấp trở thành homo deus, vượt qua tốc độ tiến bộ của linh hồn trong thế giới linh hồn thì một kết cục bắt kịp có cơ hội xảy ra.

Harari kết thúc Homo Deus với ba câu hỏi:

  1. Có phải những sinh vật thực sự chỉ là những algorithm, và có phải sự sống thực sự chỉ là sự tiến hành – dữ liệu?
  2. Điều gì có giá trị hơn – thông minh hay ý thức?
  3. Điều gì sẽ xảy ra cho xã hội, chính trị và đời sống hàng ngày khi những algorithm không ý thức nhưng rất thông minh biết chúng ta giỏi hơn chúng ta biết chính mình?
Advertisements

One comment

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s