Ba Nguyên Tắc Thực Hành Đạo Đức

19 January 2019 | Một sáng cà phê trong những ngày rộn rã và vội vàng chuẩn bị Tết Canh Tý 2020, cùng người bạn trò chuyện về nền tảng đạo đức trong thế giới liên tục vận động thay đổi. Bảy giá trị đạo đức trong thực hành sẽ kết hợp cùng ba nguyên tắc.

  1. Điều gì mình không muốn thì đừng bao giờ làm với người khác.
  2. Việc ác dù nhỏ cũng không làm. Việc thiện dù nhỏ cũng làm.
  3. Không bao giờ cả trở sự phát triển của người khác

Ba nguyên tắc là ba cấp độ, từ thấp tới cao, của đạo đức – hay cũng có thể xem là mức độ văn minh. Cả ba nguyên tắc cùng lúc vận hành, nhưng ở mỗi cấp độ, thì mức độ nổi trội của mỗi nguyên tắc sẽ khác nhau.

(1) Điều gì mình không muốn thì đừng bao giờ làm với người khác.
Nguyên tắc này lấy bản thân làm trung tâm. Nguyên tắc này được Khổng Tử giảng dạy trong Luận Ngữ “Kỷ sở bất dục, vật thi ư nhân.”

Thượng tọa Thích Thông Lạc cũng trình bày nguyên tắc này như nền móng của phép tu nguyên thủy: “sống không làm khổ mình, không làm khổ người, không làm khổ chúng sinh.”

(2) Việc ác dù nhỏ cũng không làm, việc thiện dù nhỏ cũng làm.
Ai cũng mong muốn tích đức. Ai cũng tin vào luật nhân quả, luật hấp dẫn vũ trụ. Tuy vậy, nhầm lẫn phổ biến là coi kết quả trong tương lai là tổng hợp của những việc thiện và việc chưa thiện đã làm trong quá khứ và hiện tại. Không phải như vậy.

Trong vật lý, Issac Newton phát biểu Định luật III về chuyển động: “Khi một vật tác dụng lực lên vật thể thứ hai, vật thứ hai sẽ tác dụng một lực cùng độ lớn và ngược chiều so với vật thứ nhất.”

Nghiệp lực tương tự như vậy: mỗi một hành động xảy ra sẽ tạo ra kết quả tương ứng trong tương lai. Một việc thiện sẽ tạo ra kết quả là một việc thiện. Một việc không thiện sẽ tạo ra kết quả là một việc không thiện. Không có bù trừ. Nhân quả là đối ứng 1:1, giống như nguyên tắc ghi sổ trong kế toán hay công nghệ blockchain vậy.

Việc bù trừ chỉ là phép tính thuần túy khi mỗi người nhìn vào diễn tiến của cả cuộc đời và xác định tại một thời điểm mình nhận được kết cục thiện hay không thiện ra sao. Trên thực tế, dòng đời diễn ra liên tục với mỗi hành động ở hiện tại là khởi nguồn của kết quả trong tương lai.

(3) Không bao giờ cản trở sự phát triển của người khác.
Đây là nguyên tắc cao nhất. Nguyên tắc này cũng có mức độ vi phạm phổ biến nhất, thường được diễn tả ở thói xấu “Ghen Ăn Tức Ở” (GATO).

Cản trở sự phát triển của người khác trước tiên đưa bản thân vào trạng thái cảm xúc bực bội, khó chịu (làm khổ cho mình), rồi có thể gây phiền toái cho người đang có thành tựu phát triển (làm khổ cho người), và khiến nhiều người không được hưởng lợi ích từ sự phát triển của người khác (làm khổ chúng sinh). Theo đó, kết quả trong tương lai sẽ là bản thân người cản trở sự phát triển của người khác sẽ không đạt được thành tựu và không phát triển bởi có rất nhiều người (chúng sinh) cản trở.

One comment

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s